نوجوان را نمی‌شود از جامعه جدا کرد؛ باید ریشه‌های هویتش را تقویت کنیم
به گزارش قاب خبر: نوجوان امروز در خانه مجموعه‌ای از ارزش‌ها و باورها را می‌آموزد، اما همزمان در مدرسه، میان دوستان و در فضای مجازی با الگوهای متفاوتی از پوشش، رفتار و سبک زندگی مواجه است. همین موضوع، تربیت او را برای بسیاری از خانواده‌ها دشوارتر کرده است.
نگرانی والدین نیز فقط به یک نوع پوشش یا رفتار محدود نمی‌شود. پرسش اصلی این است که اگر نوجوان هر روز با الگوهای متفاوتی روبه‌رو شود، چه چیزی در درون او باقی می‌ماند؟ اگر میان خواسته خانواده و فشار همسالان قرار بگیرد، چگونه تصمیم می‌گیرد؟ و اگر درباره یکی از باورهایش دچار تردید شود، آیا آن‌قدر با والدینش احساس امنیت می‌کند که پرسش خود را با آنها در میان بگذارد؟
زینعلی با اشاره به تغییر شرایط تربیت در جامعه امروز، بر ضرورت عبور از «تربیت گلخانه‌ای» و تقویت بنیان‌های درونی شخصیت نوجوان تأکید می‌کند.
تربیت گلخانه‌ای دیگر جواب نمی‌دهد
زینعلی میان تربیت در محیط‌های بسته و تربیت در جامعه امروز تفاوت می‌گذارد. به گفته او، در محیط‌های بسته، عوامل مختلف اثرگذار بر کودک، از رسانه و کتاب گرفته تا هنر و آموزش، عمدتاً در یک جهت حرکت می‌کنند؛ اما نوجوان امروز همزمان پیام‌های متفاوتی از خانواده، مدرسه، دوستان و فضای مجازی دریافت می‌کند.
او می‌گوید: «اینجا دیگر نمی‌شود به تربیت گلخانه‌ای روی آورد.»
از نگاه این روان‌شناس تربیتی، خانواده به جای تلاش برای حذف تمام عوامل بیرونی، باید به نوجوان کمک کند آن‌قدر از نظر هویتی و شخصیتی قوی شود که در مواجهه با الگوهای مختلف، بتواند انتخاب کند.
او برای توضیح این موضوع به تعبیری از امام باقر(ع) اشاره می‌کند که شیعیان را به آب تشبیه کرده است؛ آبی که در ظرف‌های مختلف شکل خود را تغییر می‌دهد، اما ماهیتش حفظ می‌شود.
عزت‌نفس؛ نخستین سپر نوجوان
زینعلی نخستین پایه این تربیت را «عزت‌نفس» یا احساس ارزشمندی می‌داند. به باور او، نوجوان باید خود را موجودی ارزشمند بداند تا بتواند در برابر فشار محیط، از انتخاب‌های خود دفاع کند.
تحقیر، سرزنش مداوم، مقایسه با دیگران و تحمیل آرزوهای والدین می‌تواند احساس ارزشمندی کودک را تضعیف کند. نوجوانی که خود را ارزشمند نمی‌بیند، در برابر تأیید دیگران آسیب‌پذیرتر خواهد بود.
او برای عزت‌نفس سه مؤلفه اصلی برمی‌شمارد: دوست‌داشتنی بودن، محترم بودن و کارآمد بودن.
به گفته زینعلی، کودک باید مطمئن باشد که بدون وابستگی به نمره، موفقیت یا عملکردش، برای والدین خود دوست‌داشتنی است. همچنین باید احترام را در رفتار والدین تجربه کند و در عین حال فرصت تجربه، تصمیم‌گیری و حتی اشتباه کردن داشته باشد.
والدینی که دائماً فرزند خود را کنترل می‌کنند یا پس از هر اشتباه او را سرزنش می‌کنند، ممکن است ناخواسته این پیام را منتقل کنند که او توانایی حل مسائل را ندارد.
محبت؛ نیازی که نباید نوجوان برای آن به بیرون از خانه پناه ببرد
محبت، دومین پایه‌ای است که زینعلی بر آن تأکید دارد. به گفته او، محبت والدین نباید مشروط به موفقیت تحصیلی، رفتار مطلوب یا انجام خواسته‌های خانواده باشد.
نوجوان باید بداند که در خانه پذیرفته شده و دوست داشته می‌شود. کمبود این احساس می‌تواند او را برای یافتن تعلق و پذیرش، بیش از اندازه به گروه دوستان یا فضای مجازی وابسته کند.
زینعلی این وضعیت را به گرسنگی تشبیه می‌کند: فرد گرسنه ممکن است هنگام رسیدن به غذا بیش از نیاز خود بخورد؛ نوجوانی هم که از نظر عاطفی تشنه است، ممکن است برای دریافت محبت و تأیید، بیش از اندازه تحت تأثیر محیط قرار گیرد.
برای نوجوان وقت بگذارید؛ اما وارد دنیای او شوید
وقت اختصاصی با فرزند، یکی دیگر از حلقه‌های مهم رابطه والد و نوجوان است. زینعلی معتقد است مشغله‌های کاری و حضور مداوم والدین در فضای مجازی باعث شده فرصت گفت‌وگوی واقعی در بسیاری از خانواده‌ها کاهش پیدا کند.
او تأکید می‌کند وقت گذاشتن برای نوجوان نباید صرفاً مطابق علایق والدین باشد. اگر نوجوان به فیلم، بازی، فوتبال، کتاب یا غذا علاقه دارد، والدین می‌توانند از همین علایق برای نزدیک شدن به دنیای او استفاده کنند.
به اعتقاد زینعلی، والد پیش از آنکه بخواهد نوجوان را تغییر دهد، باید بتواند دنیای او را بشناسد.
اگر انتخاب نوجوان با خواست خانواده متفاوت شد
اگر نوجوان تحت تأثیر دوستان یا فضای مجازی انتخابی متفاوت از خواست خانواده داشته باشد، واکنش فوری و تند معمولاً راه‌حل مناسبی نیست.
زینعلی تأکید می‌کند گفت‌وگو باید با شنیدن آغاز شود. والدین باید فرصت کافی برای بیان دیدگاه نوجوان فراهم کنند و پیش از پاسخ دادن، تلاش کنند مسئله را از زاویه نگاه او بفهمند.
به گفته او، در گفت‌وگو با نوجوان لازم نیست والدین ساعت‌ها سخنرانی کنند. بخش عمده زمان باید به شنیدن اختصاص پیدا کند و پس از همدلی، اگر نکته‌ای برای گفتن وجود دارد، کوتاه و روشن مطرح شود.
رفتار امروز نوجوان، محصول یک روز نیست
زینعلی یکی از اشتباهات رایج والدین را انتظار برای تغییر فوری رفتاری می‌داند که طی سال‌ها شکل گرفته است.
اگر والدین در سال‌های گذشته فرصت کافی برای گفت‌وگو، محبت و همراهی با فرزند اختصاص نداده باشند، نمی‌توان انتظار داشت با یک تذکر یا برخورد شدید، رابطه و رفتار نوجوان در مدت کوتاهی تغییر کند.
او تأکید می‌کند بازسازی رابطه نیز مانند شکل‌گیری آن، زمان می‌برد. در این مسیر، واکنش‌های تند می‌تواند فاصله عاطفی میان والد و نوجوان را بیشتر کند.
اول رابطه را ترمیم کنید، بعد درباره رفتار حرف بزنید
محدود کردن رفت‌وآمد، قطع ارتباط با دوستان یا گرفتن تلفن همراه، اگر بدون توجه به رابطه عاطفی والد و فرزند انجام شود، ممکن است به افزایش فاصله میان آنها منجر شود.
زینعلی معتقد است اگر رابطه آسیب دیده است، نخستین گام باید بازسازی اعتماد و اطمینان باشد. محبت و وقت‌گذاشتن نیز نباید به مقدمه‌ای برای یک سخنرانی یا تذکر تبدیل شود؛ نوجوان باید احساس کند محبت والدین واقعی و بی‌قیدوشرط است.
پس از شکل‌گیری دوباره رابطه، گفت‌وگو درباره مسائل رفتاری و اعتقادی نیز امکان بیشتری پیدا می‌کند. در این مرحله، والدین باید درباره موضوع مورد اختلاف مطالعه داشته باشند و به جای انباشت استدلال و نصیحت، نکات روشن و متناسب با سن نوجوان را مطرح کنند.
در نهایت، به باور این روان‌شناس تربیتی، خانواده نمی‌تواند نوجوان را برای همیشه از جامعه، دوستان یا فضای مجازی دور نگه دارد؛ اما می‌تواند کاری کند که نوجوان در مواجهه با این محیط‌ها، احساس ارزشمندی، تعلق و امنیت خود را از دست ندهد و بتواند درباره انتخاب‌هایش با خانواده گفت‌وگو کند.
ارسال دیدگاه
مجموع دیدگاهها : 0در انتظار بررسی : 0انتشار یافته : ۰