پشت‌پرده‌ نوشابه‌های رژیمی؛ حقایقی که باید بدانید

نوشابه‌های رژیمی به جای شکر از شیرین‌کننده‌های مصنوعی یا کم‌کالری مانند آسپارتام، سوکرالوز، آسه‌سولفام پتاسیم یا استویا استفاده می‌کنند. به همین دلیل میزان کالری آنها بسیار پایین یا نزدیک به صفر است. همین ویژگی باعث شده است که بسیاری از افراد مبتلا به دیابت، کسانی که رژیم کاهش وزن دارند یا افرادی که قصد کاهش مصرف قند را دارند، این محصولات را انتخاب کنند.
با وجود این مزیت متخصصان تغذیه معتقدند نبود قند به معنای سالم بودن کامل این نوشیدنی‌ها نیست. ترکیبات اسیدی، افزودنی‌ها و شیرین‌کننده‌های مصنوعی موجود در این محصولات می‌توانند در صورت مصرف مکرر، آثار نامطلوبی بر بخش‌های مختلف بدن داشته باشند.
یکی از شناخته‌شده‌ترین عوارض نوشابه‌های رژیمی، آسیب به سلامت دهان و دندان است. بسیاری تصور می‌کنند چون این نوشابه‌ها فاقد شکر هستند، برای دندان‌ها ضرری ندارند اما واقعیت این است که اسیدی بودن نوشابه، مهم‌ترین عامل تخریب مینای دندان محسوب می‌شود.
اسید فسفریک و اسید سیتریک موجود در بسیاری از نوشابه‌های رژیمی می‌توانند به مرور زمان باعث نرم شدن و فرسایش مینای دندان شوند. با از بین رفتن این لایه محافظ، احتمال حساسیت دندانی، پوسیدگی و تغییر رنگ دندان‌ها افزایش پیدا می‌کند.
متخصصان دندانپزشکی توصیه می‌کنند اگر نوشابه مصرف می‌شود، بهتر است همراه غذا باشد و پس از آن دهان با آب شسته شود. همچنین بهتر است حداقل ۳۰ دقیقه پس از مصرف نوشابه مسواک زده شود، زیرا مسواک زدن بلافاصله بعد از تماس اسید با دندان، ممکن است به مینای نرم‌شده آسیب بیشتری وارد کند.
در سال‌های اخیر، رابطه میان شیرین‌کننده‌های مصنوعی و سلامت متابولیک به یکی از موضوعات مهم تحقیقات تبدیل شده است. برخی مطالعات نشان داده‌اند مصرف زیاد شیرین‌کننده‌های مصنوعی ممکن است ترکیب باکتری‌های مفید روده را تغییر دهد. از آنجا که میکروبیوم روده نقش مهمی در هضم غذا، تنظیم سیستم ایمنی و سوخت‌وساز بدن دارد، هرگونه اختلال در آن می‌تواند پیامدهای مختلفی ایجاد کند.
از سوی دیگر برخی پژوهش‌های مشاهده‌ای ارتباطی میان مصرف زیاد نوشابه‌های رژیمی و افزایش خطر مقاومت به انسولین یا ابتلا به دیابت نوع ۲ گزارش کرده‌اند. البته متخصصان تاکید می‌کنند که این مطالعات الزاما رابطه علت و معلولی را ثابت نمی‌کنند، زیرا افرادی که در معرض خطر دیابت قرار دارند، ممکن است خود بیشتر به مصرف نوشابه رژیمی روی آورده باشند.
به همین دلیل سازمان‌های علمی همچنان بر این باورند که برای اثبات قطعی این ارتباط، مطالعات بیشتری لازم است. با این حال کاهش مصرف نوشیدنی‌های دارای شیرین‌کننده مصنوعی و جایگزینی آنها با آب یا نوشیدنی‌های طبیعی، اقدامی منطقی برای حفظ سلامت محسوب می‌شود.

کلیه‌ها نقش مهمی در دفع مواد زائد بدن دارند و سلامت آنها تحت تاثیر الگوی تغذیه قرار می‌گیرد. برخی تحقیقات نشان داده‌اند مصرف مداوم نوشابه‌ها به‌ ویژه نوشابه‌های حاوی اسید فسفریک ممکن است با افزایش احتمال کاهش عملکرد کلیه‌ها در برخی افراد همراه باشد. هرچند هنوز همه پژوهش‌ها نتایج یکسانی ارائه نکرده‌اند اما متخصصان نفرولوژی توصیه می‌کنند افراد مبتلا به بیماری‌های کلیوی، فشار خون بالا یا دیابت در مصرف انواع نوشابه، اعم از معمولی و رژیمی، احتیاط بیشتری داشته باشند.

همچنین جایگزین کردن نوشابه با آب ساده، یکی از موثرترین راهکارها برای حفظ عملکرد طبیعی کلیه‌ها و پیشگیری از کم‌آبی بدن محسوب می‌شود.
یکی دیگر از موضوعاتی که در تحقیقات مورد توجه قرار گرفته، ارتباط میان نوشابه‌های رژیمی و افزایش خطر ابتلا به فشار خون بالا است. برخی مطالعات جمعیتی نشان داده‌اند افرادی که به طور منظم نوشابه رژیمی مصرف می‌کنند، نسبت به افرادی که مصرف بسیار کمی دارند، بیشتر در معرض ابتلا به پرفشاری خون قرار می‌گیرند.
با این حال پژوهشگران تاکید می‌کنند که عوامل متعددی مانند اضافه‌وزن، سبک زندگی کم‌تحرک، رژیم غذایی نامناسب و سابقه بیماری‌های قلبی نیز در این ارتباط نقش دارند و نمی‌توان نوشابه رژیمی را به تنهایی عامل ایجاد فشار خون بالا دانست. بنابراین بهترین توصیه این است که مصرف نوشابه‌های رژیمی به یک عادت روزانه تبدیل نشود و افراد برای رفع تشنگی، آب یا نوشیدنی‌های سالم‌تر را انتخاب کنند.
بسیاری از افراد تصور می‌کنند نوشابه رژیمی ابزار مناسبی برای کاهش وزن است. واقعیت این است که جایگزین کردن نوشابه معمولی با نوع رژیمی می‌تواند میزان دریافت قند و کالری را کاهش دهد و در کوتاه‌مدت به کنترل انرژی دریافتی کمک کند. اما اگر مصرف این نوشیدنی باعث شود فرد تصور کند می‌تواند غذاهای پرکالری بیشتری مصرف کند، یا همچنان عادت به طعم بسیار شیرین حفظ شود، تاثیر مثبت آن بر کنترل وزن کاهش خواهد یافت.
متخصصان تغذیه تاکید می‌کنند موفقیت در کاهش وزن بیش از هر چیز به الگوی کلی تغذیه، فعالیت بدنی منظم، خواب کافی و سبک زندگی سالم و نه صرفا جایگزین کردن یک نوشیدنی وابسته است.
اگر هدف کاهش مصرف نوشابه باشد، گزینه‌های سالم و متنوعی وجود دارد که علاوه بر تامین آب بدن، ارزش تغذیه‌ای بیشتری نیز دارند. آب طعم‌دار طبیعی یکی از بهترین انتخاب‌هاست. اضافه کردن برش‌های لیمو، خیار، پرتقال، نعناع یا چند تکه توت‌فرنگی به آب، بدون نیاز به شکر، طعم مطلوبی ایجاد می‌کند.

آب گازدار بدون شکر نیز می‌تواند برای افرادی که به نوشیدنی‌های گازدار علاقه دارند، جایگزین مناسبی باشد. افزودن مقدار کمی آب‌لیموی تازه یا آب میوه طبیعی به آن، طعم دلپذیری ایجاد می‌کند. دوغ کم‌نمک بدون گاز، دمنوش‌های سرد بدون شکر و چای سبز سرد نیز از گزینه‌های سالم‌تر محسوب می‌شوند.

برخی نوشیدنی‌های تخمیری مانند کمبوچا (کامبوچا یک نوشیدنی تخمیری ترش و شیرین و گازدار از ترکیب چای سیاه یا سبز) یا نوشیدنی‌های حاوی پروبیوتیک نیز در بازار وجود دارند اما متخصصان توصیه می‌کنند هنگام خرید، میزان قند افزوده آنها بررسی شود، زیرا برخی نمونه‌های تجاری حاوی مقادیر قابل توجهی شکر هستند.
کارشناسان تغذیه معتقدند نوشابه رژیمی نسبت به نوشابه‌های قندی می‌تواند در کاهش دریافت قندهای افزوده نقش داشته باشد اما نباید به عنوان نوشیدنی اصلی روزانه انتخاب شود. مصرف گاه‌ به‌ گاه این محصولات برای اغلب افراد سالم معمولا مشکلی ایجاد نمی‌کند اما نوشیدن چندین قوطی در روز، به‌ ویژه در بلندمدت، می‌تواند احتمال بروز برخی مشکلات سلامتی را افزایش دهد یا دست‌کم جای نوشیدنی‌های مفیدتری مانند آب، شیر کم‌چرب یا نوشیدنی‌های طبیعی را بگیرد.

افرادی که به بیماری‌های کلیوی، مشکلات قلبی، دیابت یا بیماری‌های متابولیک مبتلا هستند، بهتر است درباره میزان مصرف نوشابه‌های رژیمی با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنند.
نوشابه‌های رژیمی اگرچه فاقد قند و کالری هستند اما این ویژگی به معنای بی‌ضرر بودن کامل آنها نیست. شواهد علمی نشان می‌دهد مصرف مداوم و بیش از حد این نوشیدنی‌ها ممکن است با فرسایش مینای دندان، تغییرات در میکروبیوم روده، اختلالات متابولیک، افزایش احتمال مشکلات کلیوی و پرفشاری خون ارتباط داشته باشد، هرچند در برخی موارد هنوز برای اثبات رابطه علت و معلولی به پژوهش‌های بیشتری نیاز است.

در نهایت متخصصان بر یک اصل ساده اتفاق نظر دارند، بهترین نوشیدنی برای بدن همچنان آب است. نوشابه‌های رژیمی می‌توانند در برخی شرایط جایگزین بهتری نسبت به نوشابه‌های قندی باشند اما نباید به بخشی ثابت از رژیم غذایی روزانه تبدیل شوند. انتخاب نوشیدنی‌های طبیعی، مصرف متعادل و داشتن سبک زندگی سالم، موثرترین راه برای حفظ سلامت در بلندمدت است.