زمستان سخت گازی در راه است؛ دولت چگونه از قطع گاز صنایع جلوگیری می‌کند؟
به گزارش قاب خبر: علیرضا سلطانی، کارشناس حوزه انرژی، با اشاره به تشدید ناترازی گاز در سال جاری گفت: کشور در آستانه زمستان با شرایطی کم‌سابقه در تأمین انرژی روبه‌روست؛ شرایطی که از یک‌سو ریشه در رشد مصرف و محدودیت سرمایه‌گذاری در توسعه میدان‌های گازی دارد و از سوی دیگر، از آسیب‌های واردشده به بخشی از تأسیسات تولید گاز در جریان جنگ اخیر تأثیر پذیرفته است.
وی با اشاره به اظهارات معاون اول رئیس‌جمهور درباره احتمال کسری ۵۰۰ میلیون مترمکعبی گاز در نیمه دوم سال افزود: فاصله میان تولید و مصرف، ضرورت اتخاذ تصمیم‌های فوری برای مدیریت انرژی را افزایش داده است و بدون برنامه‌ریزی هم‌زمان در بخش تولید و مصرف، تأمین پایدار گاز در روزهای سرد دشوارتر خواهد شد.
از ناترازی مزمن تا کسری بیش از ۳۰۰ میلیون مترمکعبی
سلطانی با بیان اینکه ناترازی گاز طی سال‌های گذشته به یکی از چالش‌های پایدار صنعت انرژی کشور تبدیل شده است، اظهار کرد: افزایش مصرف داخلی در کنار محدودیت سرمایه‌گذاری برای توسعه ظرفیت تولید و افزایش برداشت از میدان‌های گازی، موجب شده است تراز عرضه و تقاضا در زمستان با شکاف قابل‌توجهی مواجه شود.
به گفته این کارشناس، میزان کسری گاز در روزهای اوج مصرف زمستان‌های گذشته حدود ۲۰۰ میلیون مترمکعب در روز برآورد می‌شد؛ رقمی که پیش از آسیب‌های اخیر نیز فشار قابل‌توجهی بر شبکه گاز کشور وارد می‌کرد.
وی با اشاره به خسارت‌های واردشده به بخشی از تأسیسات گازی پارس جنوبی در جریان جنگ ۴۰ روزه ادامه داد: بر اساس اعلام مسئولان مربوط، حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت روزانه تولید گاز از مدار خارج شد. با اضافه شدن این میزان به ناترازی پیشین، احتمال افزایش کسری گاز در روزهای اوج مصرف زمستان به حدود ۴۳۰ میلیون مترمکعب در روز مطرح شد.
سلطانی افزود: طبق اظهارات متولیان صنعت گاز، پیش‌بینی شده بود با بازگرداندن بخشی از ظرفیت آسیب‌دیده تا پایان مهرماه، حدود ۱۰۰ میلیون مترمکعب از افت تولید جبران شود. در صورت تحقق این برنامه، کسری گاز در ماه‌های سرد سال می‌تواند به حدود ۳۰۰ تا ۳۳۰ میلیون مترمکعب در روز کاهش یابد.
وی تأکید کرد: جبران بخشی از ظرفیت ازدست‌رفته تولید، اقدامی مثبت است، اما همچنان شکاف بزرگی میان عرضه و تقاضا باقی می‌ماند؛ ازاین‌رو، مدیریت مصرف و استفاده بهینه از منابع موجود باید هم‌زمان با ترمیم زیرساخت‌های تولید دنبال شود.
صنایع و نیروگاه‌ها؛ نخستین قربانیان افت فشار گاز
این کارشناس انرژی با اشاره به دشواری تصمیم‌گیری درباره نحوه توزیع گاز در زمستان گفت: سیاست‌گذاری در این حوزه همواره با اولویت حفظ جریان گاز بخش خانگی همراه بوده است؛ رویکردی که در زمان افزایش مصرف، بخش مهمی از بار جبران کسری را به صنایع، پتروشیمی‌ها و نیروگاه‌ها منتقل می‌کند.
سلطانی افزود: در سال‌های گذشته، صنایع و نیروگاه‌ها در دوره‌های اوج مصرف گاز با محدودیت‌هایی مواجه شده‌اند که در برخی موارد چند هفته تا یک ماه ادامه داشته است. در چنین شرایطی، واحدهای صنعتی و نیروگاهی ناچار به استفاده از سوخت‌های جایگزین مانند گازوئیل و مازوت می‌شوند.
وی با اشاره به پیامدهای زیست‌محیطی مصرف سوخت مایع گفت: استفاده از مازوت و دیگر سوخت‌های آلاینده، به‌ویژه در نیروگاه‌های نزدیک مناطق پرجمعیت، می‌تواند آلودگی هوا را تشدید کند. بنابراین، مدیریت سوخت نیروگاه‌ها باید به‌گونه‌ای انجام شود که ضمن تأمین انرژی، پیامدهای زیست‌محیطی نیز به حداقل برسد.
این کارشناس حوزه انرژی ادامه داد: صنایع پس از تحمل محدودیت‌های برق در تابستان، ظرفیت کمتری برای مقابله با محدودیت‌های گاز در زمستان دارند. توقف یا کاهش فعالیت کارخانه‌ها می‌تواند تولید ملی، درآمدهای ارزی و اشتغال را تحت تأثیر قرار دهد.
وی با بیان اینکه دولت بر جلوگیری از قطع گاز صنایع تأکید دارد، خاطرنشان کرد: در شرایط تحریمی و فشارهای اقتصادی، حفظ فعالیت واحدهای تولیدی اهمیت زیادی دارد؛ بااین‌حال، تداوم این سیاست به میزان کسری گاز و شرایط پیش‌بینی‌نشده در ماه‌های آینده بستگی خواهد داشت.
به گفته سلطانی، اگر ناترازی از برآوردهای فعلی فراتر برود، ممکن است دولت برای حفظ پایداری شبکه ناچار به بازنگری در اولویت‌های مصرف شود؛ تصمیمی که می‌تواند پیامدهایی برای تولید، بازار کار و معیشت خانوارها داشته باشد.
چرا افزایش تعرفه گاز برای مهار مصرف کافی نیست؟
سلطانی با اشاره به تجربه اصلاح نظام تعرفه‌گذاری گاز گفت: اجرای تعرفه‌های پلکانی، به‌تنهایی نتوانسته است رشد مصرف در بخش خانگی را به میزان موردنیاز کاهش دهد.
وی توضیح داد: الگوی چهارپله‌ای تعرفه گاز که از مهرماه سال گذشته با هدف افزایش هزینه مصرف‌های نامتعارف و پرمصرف اجرا شد، در زمستان به کاهش حدود ۵.۸ تا ۶ درصدی مصرف خانگی انجامید. این میزان کاهش در مقاطعی به پایداری شبکه کمک کرد، اما برای جبران کسری گسترده گاز کافی نیست.
این کارشناس انرژی معتقد است بخش مهمی از مشکل به ضعف در بهینه‌سازی تجهیزات و ساختمان‌ها بازمی‌گردد. به گفته وی، تا زمانی که نوسازی موتورخانه‌ها، جایگزینی بخاری‌های فرسوده و ارتقای راندمان حرارتی ساختمان‌ها به‌صورت جدی اجرا نشود، افزایش قیمت گاز نمی‌تواند به‌تنهایی تغییر محسوسی در الگوی مصرف ایجاد کند.
سلطانی تأکید کرد: سیاست‌های قیمتی باید در کنار برنامه‌های فنی و اجرایی قرار گیرند تا کاهش مصرف به نتیجه‌ای پایدار تبدیل شود.
گسترش شبکه گازرسانی بدون اصلاح الگوی مصرف
این کارشناس انرژی، توسعه گسترده شبکه گازرسانی بدون توجه کافی به ظرفیت تولید و محدودیت منابع را از دیگر عوامل مؤثر بر ناترازی دانست.
وی با اشاره به اینکه ضریب نفوذ گازرسانی به حدود ۹۹ درصد جمعیت شهری و نزدیک به ۹۵ درصد جمعیت روستایی رسیده است، گفت: توسعه شبکه در سال‌های گذشته در مواردی تحت تأثیر مطالبات منطقه‌ای و بدون توجه کافی به آمایش سرزمینی، تنوع سبد سوخت و ظرفیت تأمین انرژی انجام شده است.
سلطانی افزود: گستردگی شبکه و افزایش شمار مشترکان، مدیریت عرضه و تقاضا را پیچیده‌تر کرده است. در چنین شرایطی، اصلاح تعرفه‌ها به‌تنهایی پاسخگو نیست و باید بهره‌وری تجهیزات افزایش یابد، مصرف انرژی در ساختمان‌ها اصلاح شود و امکان استفاده از منابع متنوع انرژی مورد توجه قرار گیرد.
گواهی صرفه‌جویی؛ راهکار بازارمحور برای کاهش مصرف گاز
سلطانی با اشاره به ضرورت استفاده از روش‌های غیرقیمتی برای مدیریت مصرف اظهار کرد: وزارت نفت و شرکت ملی گاز در سال‌های اخیر به‌دنبال استفاده بیشتر از ظرفیت شرکت‌های خدمات انرژی یا کارورهای بهینه‌سازی بوده‌اند؛ شرکت‌هایی که می‌توانند در کاهش مصرف گاز و نوسازی تجهیزات نقش اجرایی ایفا کنند.
به گفته وی، این شرکت‌ها با ورود به بخش‌های خانگی، تجاری، صنفی و تولیدی، از جمله نانوایی‌ها، کارگاه‌های آجرپزی و صنایع کوچک، می‌توانند تجهیزات گرمایشی و سامانه‌های احتراق را اصلاح و نوسازی کنند.
وی ادامه داد: در این الگو، صرفه‌جویی حاصل از اجرای طرح‌ها، در چارچوب ضوابط مصوب، می‌تواند از طریق گواهی‌های صرفه‌جویی گاز در بورس انرژی ارزش‌گذاری و معامله شود. این سازوکار با هدف ایجاد انگیزه اقتصادی برای سرمایه‌گذاری در طرح‌های کاهش مصرف طراحی شده است.
سلطانی این مدل را دارای منافع بالقوه برای دولت، سرمایه‌گذاران و مصرف‌کنندگان دانست و گفت: کاهش مصرف می‌تواند نیاز به سرمایه‌گذاری‌های سنگین برای افزایش ظرفیت تولید و توسعه خطوط انتقال را محدود کند. در مقابل، شرکت‌های کارور از محل اجرای طرح‌ها و فروش گواهی‌ها امکان کسب درآمد خواهند داشت و مشترکان نیز با استفاده از تجهیزات پربازده، مصرف و هزینه انرژی خود را کاهش می‌دهند.
وی افزود: گسترش این الگو در سطح ملی به سازوکارهای اجرایی روشن، اطلاع‌رسانی شفاف و جلب اعتماد عمومی نیاز دارد تا خانوارها و صنایع بتوانند از مزایای طرح‌های بهینه‌سازی بهره‌مند شوند.
سه محور اضطراری برای مدیریت گاز در زمستان
سلطانی با اشاره به سناریوهای پیش روی دولت گفت: با توجه به احتمال کسری روزانه ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلیون مترمکعب گاز در اوج سرما، اتخاذ تدابیر اضطراری برای مدیریت مصرف دور از انتظار نیست. دامنه این تصمیم‌ها نیز ممکن است، در صورت تشدید ناترازی، فراتر از صنایع و به بخش‌های دیگر مصرف گسترش یابد.
وی سه محور را برای مدیریت فوری شرایط مطرح کرد:
نخست؛ استفاده بیشتر از سوخت مایع در نیروگاه‌ها. به گفته این کارشناس، تخصیص سوخت مایع به نیروگاه‌ها می‌تواند بخشی از گاز مصرفی آن‌ها را آزاد کند و امکان استفاده از این ظرفیت در سایر بخش‌ها را فراهم آورد. البته اجرای این راهکار باید با توجه به پیامدهای زیست‌محیطی مصرف گازوئیل و مازوت صورت گیرد.
دوم؛ مدیریت مصرف در مناطق انتهای خطوط انتقال. سلطانی با اشاره به آسیب‌پذیری برخی استان‌های شمالی گفت: مناطقی که در انتهای خطوط سراسری گاز قرار دارند، ممکن است در روزهای سرد بیش از سایر مناطق با افت فشار یا قطعی گاز مواجه شوند. ازاین‌رو، شناسایی مناطق پرریسک و پیش‌بینی راهکارهای جایگزین برای تأمین گرمایش، اهمیت زیادی دارد.
وی تأمین وسایل گرمایشی جایگزین برای مناطق روستایی و دورافتاده و مدیریت مصرف در ویلاها و واحدهای خالی از سکنه را از جمله اقداماتی دانست که می‌تواند در شرایط اضطراری مورد بررسی قرار گیرد. به گفته وی، اطلاع‌رسانی به‌موقع به مشترکان نیز برای آمادگی در برابر محدودیت‌های احتمالی ضروری است.
سوم؛ کاهش مصرف در ادارات و مراکز عمومی. این کارشناس انرژی، کاهش ساعات فعالیت ادارات، اجرای دورکاری و در صورت ضرورت، غیرحضوری شدن مدارس و دانشگاه‌ها در روزهای اوج سرما را از ابزارهای احتمالی دولت برای کاهش مصرف گاز برشمرد.
وی تأکید کرد: اجرای این اقدامات باید متناسب با شرایط شبکه و میزان کسری گاز باشد تا از اعمال محدودیت‌های گسترده‌تر بر بخش تولید جلوگیری شود.
واردات گاز؛ راهکاری مکمل، نه تضمینی
سلطانی در بخش دیگری از سخنان خود به تلاش‌ها برای تأمین گاز از کشورهای همسایه شمالی اشاره کرد و گفت: واردات و سوآپ گاز می‌تواند در تأمین نیاز برخی مناطق، به‌ویژه استان‌های شمالی، نقش کمکی داشته باشد.
وی افزود: مذاکرات مربوط به واردات گاز از روسیه هنوز به مرحله عملیاتی نرسیده است، اما رایزنی‌ها درباره واردات و سوآپ گاز از ترکمنستان ادامه دارد. سفر مقام‌های عالی کشور به عشق‌آباد نیز از منظر همکاری‌های انرژی اهمیت دارد.
این کارشناس با اشاره به سابقه اختلافات قیمتی و اجرایی در روابط گازی با ترکمنستان خاطرنشان کرد: هرچند واردات می‌تواند بخشی از نیاز کشور را تأمین کند، اتکای کامل به این مسیر بدون در نظر گرفتن ریسک‌های اجرایی و تعهدات طرفین منطقی نیست.
سلطانی در پایان تأکید کرد: عبور از زمستان پیش‌رو به مجموعه‌ای از اقدامات هماهنگ در حوزه تولید، واردات، ذخیره‌سازی و مدیریت مصرف نیاز دارد. در شرایطی که افزایش ظرفیت تولید در کوتاه‌مدت با محدودیت روبه‌روست، بهینه‌سازی مصرف و مدیریت هدفمند شبکه می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در کاهش فشار بر صنایع و حفظ پایداری تأمین گاز خانوارها داشته باشد.
ارسال دیدگاه
مجموع دیدگاهها : 0در انتظار بررسی : 0انتشار یافته : ۰