بورس چرا در نیمه دوم سال نوسانی شد؟ از توقف پالایشی‌ها تا رقابت بازارهای موازی

به گزارش قاب خبر: شاخص کل بورس تهران در نیمه نخست امسال، از ۲۹ اردیبهشت تا ۱۳ مهر، ۵۲ درصد رشد کرد و از ۳ میلیون و ۷۱۶ هزار واحد به ۷ میلیون و ۷۸۱ هزار واحد رسید. در بخش قابل توجهی از روزهای معاملاتی، روند صعودی شاخص حفظ شد و بازدهی بیش از ۵۰ درصدی بازار سهام، تقریباً سایر دارایی‌ها را پشت سر گذاشت.

با این حال، در حدود پنج ماه معاملات سهام و سایر ابزارهای بازار سرمایه، از جمله گواهی حق‌تقدم و یونیت‌های صندوق‌های سهامی، روزهایی نیز وجود داشت که شاخص روند نزولی به خود گرفت، اما پس از مدت کوتاهی دوباره به مسیر صعودی بازگشت.

در دو روز نخست هفته جاری نیز شاخص کل بورس، پس از صعود هفته گذشته و نزدیک شدن به کانال ۷.۹ میلیون واحد، بار دیگر روند نزولی در پیش گرفت و به کانال ۷.۷ میلیون واحد بازگشت.

بازارهای موازی؛ متهم ردیف اول ریزش بورس؟

به گفته برخی کارشناسان اقتصادی، رشد نرخ دلار در بازار آزاد طی روزهای اخیر، در افزایش فشار فروش سهام از سوی سرمایه‌گذاران حقیقی و در نتیجه خروج پول، منفی شدن ارزش سهام نمادهای بورسی و سرخ‌پوشی بازار و افت شاخص کل مؤثر بوده است.

این در حالی است که نوسانات نرخ دلار به مثابه تیغی دو لبه در بازار سهام عمل می‌کند؛ به‌طوری که افزایش قیمت ارز از یک سو می‌تواند به رشد ارزش سهام نمادهای بورسی، به‌ویژه شرکت‌های صادراتی، منجر شود و از سوی دیگر با جذاب‌تر شدن بازار ارز، بخشی از نقدینگی را از بازار سهام خارج کند.

طلا نیز یکی دیگر از رقبای بازار سرمایه است. نرخ طلا در داخل کشور معمولاً با سهم کمتری تابع اونس جهانی و با درجه بیشتری تابع نرخ دلار است و افزایش قیمت ارز در روزهای اخیر، قیمت داخلی طلا را نیز افزایش داده است.

از سوی دیگر، در روزهای خروج پول حقیقی‌ها از سهام، این روند تقریباً با خروج پول از صندوق‌های درآمد ثابت نیز همزمان بوده است؛ هرچند دیروز بخشی از خروج نقدینگی از سهام وارد صندوق‌های درآمد ثابت شد.

با این حال، در روزهایی که حقیقی‌ها نقدینگی خود را همزمان از سهام و صندوق‌های درآمد ثابت خارج می‌کنند، یکی از بازارهای هدف، صندوق‌های طلاست که در روزهای اخیر به یکی از مقاصد پول حقیقی‌ها تبدیل شده است.

توقف نمادهای پالایشی برای تعیین کرک اسپرد

پس از آنکه ساعت ۱۱ صبح شنبه ۱۱ مهر، نمادهای پالایشی متوقف و معاملات این شرکت‌ها ابطال شد، شاخص کل بورس نیز ناگهان روند نزولی در پیش گرفت.

فعالان بازار سهام، علت این اتفاق را تغییر فرمول قیمت‌گذاری نفت خام و فرآورده‌های نفتی می‌دانند؛ موضوعی که می‌تواند در کاهش مابه‌التفاوت نفت خام با محصولات پالایشگاه‌ها، یعنی نرخ سود عملیاتی شرکت‌های پالایشی که به «کرک اسپرد» مشهور است، مؤثر باشد.

سازمان بورس اعلام کرده است تا زمان تعیین نرخ خوراک پالایشگاه‌ها، نمادهای پالایشی در بازار سهام متوقف خواهند بود و در وضعیت «مجاز-متوقف» قرار دارند.

اصلاح شاخص موقتی است؛ پول‌های رفته به ارز و طلا می‌توانند به بورس برگردند

سید فرهنگ حسینی، کارشناس بازار سرمایه، در گفت‌وگو با ایرنا گفت: اتفاقات دو روز ابتدایی هفته را باید از دو زاویه بررسی کرد؛ یک بخش مربوط به شرایط کلی بازار و مسیر حرکت نقدینگی است و بخش دیگر به توقف نمادهای پالایشی و ابهامی برمی‌گردد که درباره تغییر فرمول قیمت‌گذاری این صنعت ایجاد شده است.

وی افزود: بازار سهام در هفته گذشته شرایط خوبی داشت و افزایش تقاضا در بسیاری از نمادها باعث رشد شاخص‌ها شد. این روند در آغاز معاملات شنبه این هفته نیز ادامه پیدا کرد و شاخص کل در دو ساعت نخست معاملات حدود ۸۰ هزار واحد رشد کرد.

با این حال، توقف نمادهای پالایشی که وزن قابل توجهی در بازار دارند، فضای معاملات را تحت تأثیر قرار داد. طی معاملات یکشنبه نیز غیبت این نمادها یکی از عوامل مؤثر بر افت شاخص کل بود.

این کارشناس بازار سرمایه ادامه داد: در کنار این موضوع باید به شرایط سایر بازارهای دارایی نیز توجه کرد. به نظر می‌رسد دلار پس از رشد قابل توجه اخیر به محدوده سقف خود نزدیک شده و احتمالاً برای مدتی با توقف یا کاهش سرعت رشد مواجه خواهد شد.

وی افزود: طلا نیز بخش قابل توجهی از انتظارات تورمی و رشد نرخ ارز را در قیمت خود منعکس کرده است. در چنین شرایطی، بخشی از نقدینگی که طی ماه‌های گذشته به سمت دلار و طلا رفته بود، می‌تواند به دنبال بازار عقب‌مانده‌تری برای سرمایه‌گذاری باشد و بازار سهام یکی از گزینه‌های اصلی این نقدینگی است.

حسینی خاطرنشان کرد: بنابراین اگر نرخ ارز در سطوح فعلی استراحت کند، زمینه برای چرخش بخشی از پول از طلا و ارز به سمت بورس فراهم می‌شود.

وی ادامه داد: البته در کوتاه‌مدت بورس کالا نیز رقیب بازار سهام برای جذب نقدینگی است و برخی عرضه‌ها می‌توانند منابع قابل توجهی را به سمت خود بکشند.

از طرف دیگر، در خود بازار سرمایه فرصت‌های جذابی ایجاد شده است. برای مثال، برخی صندوق‌های اهرمی با حباب منفی نزدیک به ۲۰ درصد معامله می‌شوند که می‌تواند برای بخشی از فعالان بازار جذاب باشد.

ماجرای پالایشی‌های بورس

حسینی درباره پالایشی‌ها اظهار کرد: مسئله اصلی، وضعیت عملیاتی شرکت‌ها نیست؛ اتفاقاً کرک اسپرد فرآورده‌های پالایشی در حال حاضر در سطوح خوبی قرار دارد و از این جهت شرایط سودآوری صنعت مناسب است.

وی بیان کرد: نگرانی بازار بیشتر از احتمال تغییر قواعد و دستکاری فرمول قیمت‌گذاری ناشی می‌شود.

این کارشناس بازار سرمایه افزود: به اعتقاد من، فرمول محاسباتی صنعت پالایش نباید متناسب با خوب یا بد شدن شرایط شرکت‌ها تغییر کند. همین فرمول در روزهایی که صنعت پالایشی شرایط سختی داشت و کرک اسپردها پایین بود نیز مبنای محاسبات قرار می‌گرفت.

وی ادامه داد: منطقی نیست حالا که شرایط جهانی موقتاً به نفع پالایشگاه‌ها شده و کرک اسپرد افزایش یافته، فرمول تغییر کند تا بخشی از این بهبود سودآوری از شرکت‌ها گرفته شود.

حسینی گفت: اگر قرار باشد هر زمان یک صنعت وارد دوره سودآوری مناسب شد، دولت یا نهاد سیاست‌گذار قواعد قیمت‌گذاری آن را تغییر دهد، عملاً امکان ارزش‌گذاری بلندمدت شرکت‌ها از سرمایه‌گذار گرفته می‌شود.

به گفته وی، نتیجه چنین رویکردی افزایش ریسک سیاست‌گذاری و افزایش نرخ بازده مورد انتظار سرمایه‌گذاران است که در نهایت به کاهش نسبت‌های ارزش‌گذاری بازار منجر می‌شود.

تغییر نرخ خوراک پالایشگاه‌ها بر ارزش سهام اثرگذار است

کارشناس بازار سرمایه تصریح کرد: بنابراین تغییر فرمول نرخ خوراک و قیمت‌گذاری فرآورده‌ها قطعاً می‌تواند بر ارزش سهام پالایشی اثرگذار باشد، اما موضوع مهم‌تر از اثر کوتاه‌مدت آن بر سود شرکت‌ها، ثبات قواعد بازی است.

وی تأکید کرد: صنعت پالایش روزهای بد خود را با همین فرمول پشت سر گذاشته است و حالا که شرایط آن موقتاً بهتر شده، دستکاری فرمول قابل دفاع نیست.

حسینی گفت: بازار سرمایه در شرایط فعلی از نظر ارزش‌گذاری ظرفیت جذب نقدینگی را دارد، به‌ویژه اگر رشد دلار و طلا برای مدتی متوقف شود.

وی افزود: استفاده از این ظرفیت، بیش از هر چیز، نیازمند کاهش ریسک سیاست‌گذاری و اطمینان سرمایه‌گذار از این موضوع است که با بهتر شدن شرایط سودآوری شرکت‌ها، قواعد بازی تغییر نخواهد کرد.